Bệnh lao phổi: Nguyên nhân, triệu chứng, điều trị và phòng ngừa hiệu quả

Bệnh lao phổi được biết đến là bệnh truyền nhiễm nguy hiểm, đe dọa tính mạng của người bệnh. Hiện nay, y học hiện đại phát triển, bệnh hoàn toàn có thể điều trị khỏi được. Cùng tìm hiểu nguyên nhân, triệu chứng, cách điều trị và phòng ngừa lao phổi như thế nào trong bài viết dưới đây nhé!

Bệnh lao phổi là gì?

Lao phổi (TB) là bệnh truyền nhiễm cao ảnh hưởng chủ yếu đến phổi. Theo tổ chức Y tế thế giới WHO, đây là một trong 10 nguyên nhân gây tử vong hàng đầu trên toàn thế giới. Năm 2016 có 1,7 triệu người bị tử vong do bệnh.

Bệnh lao phổi phổ biến ở các nước đang phát triển. Tuy nhiên, theo Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh (CDC), có hơn 9.000 trường hợp đã được báo cáo tại Hoa Kỳ vào năm 2016.

Bệnh lao thường có thể phòng ngừa và chữa trị được trong điều kiện thích hợp.

Triệu chứng bệnh lao phổi

Một số trường hợp bị nhiễm vi khuẩn lao nhưng không có các triệu chứng. Trường hợp này được gọi là TB tiềm ẩn. Vi khuẩn lao có thể không hoạt động trong nhiều năm trước khi phát triển thành lao phổi.

Trường hợp lao hoạt động, người bệnh thường có các dấu hiệu triệu chứng sau:

  • Ho ra máu hoặc đờm (đờm)
  • Ho kéo dài hơn ba tuần và đau khi ho hoặc thở bình thường
  • Sốt
  • Ớn lạnh
  • Đổ mổi hôi trộm vào ban đêm.
  • Ăn không ngon miệng
  • Sụt cân không rõ nguyên nhân
  • Mệt mỏi

bệnh lao phổi

 Nguyên nhân gây bệnh lao phổi là gì?

Vi khuẩn Mycobacterium tuberculosis là nguyên nhân gây lao phổi. Đây là bệnh lây nhiễm. Vi khuẩn lao có thể được truyền qua các hạt bị nhiễm trong không khí. Người bình thường không may hít phải sẽ có nguy cơ bị lao phổi. Con đường lây nhiễm vi khuẩn lao qua:

  • Hắt xì
  • Ho
  • Nói
  • Ca hát

Người có hệ thông miễn dịch tốt có thể không có triệu chứng bệnh lao phổi, mặc dù bị nhiễm vi khuẩn. Đây được gọi là nhiễm lao tiềm ẩn hoặc không hoạt động. Theo WHO , khoảng 1/4 dân số thế giới có bệnh lao tiềm ẩn.

Bệnh lao phổi tiềm ẩn không lây nhiễm nhưng theo thời gian có thể trở thành lao hoạt động. Khi đó, bệnh mới có khả năng lây nhiễm.

Đối tượng có nguy cơ bị bệnh lao phổi

Theo WHO, hơn 95% số ca tử vong liên quan đến các trường hợp lao phổi xảy ra ở các nước thu nhập thấp và trung bình.

Những đối tượng sau thường có nguy cơ bị bệnh cao:

  • Người hút thuốc lá thường xuyên
  • Lạm dụng ma túy, bia rượu lâu dài
  • Sống và làm việc trong môi trường có người bị bệnh
  • Bị HIV
  • Suy dinh dưỡng
  • Mắc một số bệnh ung thư
  • Bệnh nhân tiểu đường, thận giai đoạn cuối
  • Đang sử dụng các loại thuốc ức chế hệ miễn dịch như thuốc ngăn ngừa thải ghép cơ quan.

Trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ cũng có nguy cơ bị bệnh cao hơn do hệ miễn dịch chưa được hoàn thiện, vẫn còn non yếu.

Mối liên quan giữa HIV và bệnh lao phổi

Lao phổi là một nhiễm trùng cơ hội (OI). Nhiễm trùng cơ hội là các bệnh nhiễm trùng xảy ra thường xuyên hơn hoặc nghiêm trọng hơn ở những người có hệ miễn dịch suy yếu hơn so với người có hệ miễn dịch tốt. HIV làm suy yếu hệ miễn dịch, làm tăng nguy cơ mắc lao phổi ở người nhiễm HIV.

bệnh lao phổi

Nhiễm trùng HIV và lao phổi được gọi là đồng nhiễm HIV/TB. Lao phổi tiềm ẩn có nhiều khả năng tiến triển thành bệnh lao phổi ở người nhiễm HIV hơn ở những người không nhiễm HIV. Bệnh lao phổi cũng có thể làm cho HIV trở nên tồi tệ hơn.

Điều trị bằng thuốc điều trị HIV được gọi là liệu pháp kháng virus (ART). ART bảo vệ hệ thống miễn dịch và ngăn ngừa nhiễm HIV tiến triển thành AIDS. Ở những người bị nhiễm HIV/TB, ART giảm nguy cơ bệnh lao tiềm ẩn sẽ tiến triển thành bệnh lao phổi.

>> Xem thêm: Bị bệnh lao phổi có quan hệ được không?

Chẩn đoán bệnh lao phổi

Một số xét nghiệm được thực hiện để chẩn đoán lao phổi gồm:

  • Kiểm tra da
  • Xét nghiệm máu
  • X – quang ngực
  • Một số xét nghiệm khác

Kiểm tra da

Một số xét nghiệm da tinh chế protein (PPD) để xác định xem bạn có bị nhiễm vi khuẩn lao hay không. Những không cho biết bạn bị lao hoạt động hay không.

Kết quả: Nếu vết thương trên da:

  • Trên 5mm kích thước nơi tiêm, bạn có thể bị nhiễm lao.
  • Từ 5 – 15mm: Dương tính và tùy thuộc vào sức khỏe, yếu tố nguy cơ và tiền sử bệnh tật.
  • Trên 15mm: Dương tính với bất kỳ yếu tố nguy cơ nào.

Kiểm tra da cho kết quả không chính xác. Một số người không đáp ứng xét nghiệm ngay cả khi họ đang bị lao phổi. Ngược lại, những người đáp ưng xét nghiệm nhưng lại không mắc bệnh lao. Hoặc người mới tiêm chủng ngừa lao phổi có thể cho kết quả dương tính nhưng không bị nhiễm lao.

Xét nghiệm máu

Bac sĩ có thể dùng xét nghiệm máu để theo dõi kết quả kiểm tra da TB. Đây là xét nghiệm được ưu tiên hơn xét nghiệm da với một số tình trạng sức khỏe nhất định và một nhóm người cụ thể.

Kết quả xét nghiệm máu là dương tính, âm tính hoặc không xác định. Đây là xét nghiệm cũng không thể cho bạn biết có mắc bệnh lao hay không.

X – quang ngực

Nếu xét nghiệm da hoặc máu dương tính thì bác sĩ sẽ đề nghị chụp X – quang ngực. X – quang ngực để tìm những đốm nhỏ nhất định trong phổi. Những đốm này là dấu hiệu của nhiễm trùng lao và chỉ ra rằng cơ thể đang cố gắng kháng lại vi khuẩn lao.

  • X – quang ngực âm tính: Có thể mắc lao phổi tiềm ẩn.
  • X – quang ngực cho thấy bệnh lao phổi hoạt động thì sẽ bắt đầu điều trị.

 Nếu kết quả lao tiềm ẩn thì cũng cần phải điều trị để ngăn vi khuẩn hoạt động lại khiến bạn và người khác bị lao phổi trong tương lai.

bệnh lao phổi

Các xét nghiệm khác

Bác sĩ cũng có thể yêu cầu thực hiện các xét nghiệm khác sau nếu kết quả xét nghiệm khác chưa rõ ràng:

  • Xét nghiệm đờm hoặc chất nhầy được chiết xuất từ sâu bên trong phổi để kiểm tra vi khuẩn lao.
  • Chụp CT ngực
  • Soi phế quản
  • Sinh thiết phổi

 Điều trị bệnh lao phổi

Dùng thuốc kháng sinh

Thông thường người bệnh lao phổi hoạt động phải uống thuốc kết hợp trong 6 – 9 tháng. Quá trình điều trị phải được hoàn thành, không được ngưng giữa chừng. Nếu không bệnh lao phổi tái phát, nó có thể kháng các loại thuốc trước đó và khó điều trị hơn.

Theo Chương trình Chống lao Quốc gia, người mắc bệnh lao phổi lần đầu tiên được điều trị theo phác đồ sau:

  • Giai đoạn tấn công: Kéo dài 2 tháng gồm 4 loại thuốc: ethambutol (hoặc streptomycine), rifampicine, isoniazide, pyrazinamide.
  • Giai đoạn củng cố, duy trì: Kéo dài 6 tháng gồm 2 loại thuốc isoniazide và ethambutol.

Sử dụng thuốc điều trị bệnh lao phổi có thể ảnh hưởng đến gan. Đây là tác dụng phụ không phổ biến nhưng khi xảy ra lại tương đối nghiêm trọng. Vì thế, nếu có các dấu hiệu sau cần phải thông báo cho bác sĩ:

  • Sốt
  • Ăn không ngon
  • Nước tiểu đậm
  • Vàng da
  • Buồn nôn, ói mửa

bệnh lao phổi

Điều trị trực tiếp DOTS

DOTS (Directly Observed Treatment Short course) là phương pháp điều trị bệnh lao phổi ngắn ngày có giám sát hoặc có kiểm soát trực tiếp. Đây là phương pháp được khuyến cáo người bệnh nên thực hiện. Tuy nhiên, cần phải có các yếu tố và phương tiện cần thiết thì phương pháp này mới cho hiệu quả.

Yếu tố cần đảm bảo:

  • Nhà nước, chính phủ cần có cam kết, lãnh đạo và chỉ đạo công tác phòng chống lao là mục tiêu trong chương trình y tế quốc gia.
  • Có mạng lượng phát hiện bệnh lao thụ động bằng kỹ thuật soi đờm trực tiếp.
  • Dùng thuốc điều trị ngắn ngày có kiểm soát thống nhất trong cả nước.
  • Cần cung cấp đầy đủ, thường xuyên đều đặn thuốc chống lao phổi cho các cơ sở y tế.
  • Phải có hệ thống kiểm tra, đánh giá, theo dõi và ghi chép sổ sách cụ thể, đầy đủ, rõ ràng.

Các phương tiện cần có:

  • Thuốc chống lao chất lượng và được cung cấp đầy đủ.
  • Kính hiển vi quang học.
  • Sự giám sát điều trị trực tiếp của nhân viên y tế được đào tạo, tập huyến kỹ năng tốt.
  • Có hệ thống quản lý, kiểm tra và đánh giá.
  • Sự cam kết của cấp chính quyền về đường lối, nguồn lực để đảm bảo chương trình mục tiêu quốc gia phòng chống lao đạt được hiệu quả.

Ưu điểm của phương pháp DOTS

  • Đây là phương pháp có tỷ lệ khỏi bệnh cao lên đến 95%. Theo thống kê, cứ `0 bệnh nhân được điều trị đầy đủ sẽ có 9 người khỏi.
  • Chi phí điều trị thấp, khỏi bệnh triệt để và lâu dài.
  • Tăng tuổi thọ của người bị nhiễm HIV.
  • Phòng tránh sự lây nhiễm lao mới và ngừa được tình trạng đa kháng thuốc.

Phác đồ điều trị bệnh lao phổi theo chiến lược DOTS

Lao phổi AFB (+) dương tính: Được kiểm soát đờm 3 lần. Kiểm tra và xét nghiệm đờm tìm vi khuẩn lao. Lần 1 sau 2 tháng điều trị. Lần 2 sau 5 tháng và lần 3 sau 8 tháng.

Bệnh lao phổi AFB (-) âm tính: Kiểm soát đờm 2 lần. Sau điều trị 2 tháng và 5 tháng.

bệnh lao phổi

Triển vọng cho bệnh lao phổi

Điều trị bệnh lao phổi có thể khỏi hoàn toàn nếu người bệnh uống thuốc đúng, đủ theo phác đồ điều trị của bác sĩ và được chăm sóc y tế tốt.

Nếu người bệnh nhiễm bệnh có bệnh khác có thể khó điều trị lao phổi hoạt động hơn. Ví dụ, HIV ảnh hưởng đến hệ thống miễn dịch và làm suy yếu khả năng chống lại bệnh lao và các nhiễm trùng khác của cơ thể.

Nói chung, chẩn đoán và điều trị sớm sẽ mang lại cơ hội tốt nhất để trị bệnh lao.

Phòng ngừa bệnh lao phổi

Để phòng ngừa bị lây nhiễm và mắc bệnh, có thể áp dụng một số biện pháp sau:

  • Tiêm chủng phòng ngừa lao phổi: Tiêm BCG (Bacillus Calmette-Guerin).
  • Sử dụng kháng sinh ngắn hạn ngăn chặn vi khuẩn lao hoạt động tiến triển thành lao hoạt tính. Các loại thuốc thông thường cho bệnh lao tiềm ẩn bao gồm isoniazid, rifampin và rifapentine. Có thể uống trong khoảng 3 – 9 tháng, tùy thuộc vào loại thuốc được sử dụng.
  • Tránh đến nơi đông người và tiếp xúc với người khác khi bị lao phổi hoạt động. Đồng thời đeo khẩu trang đến khi được bác sĩ hướng dẫn.
  • Đeo khẩu trang khi đi ra ngoài, hoặc tiếp xúc với người bệnh.
  • Không sử dụng chung đồ dùng cá nhân với người bệnh.
  • Không hút thuốc lá.
  • Rửa tay sạch sẽ trước khi ăn và sau khi đi vệ sinh.

>> Có thể bạn quan tâm: Bệnh lao phổi nên ăn gì?

Trên đây là những thông tin hữu ích về bệnh lao phổi. Bạn đọc có thể tham khảo, bổ sung kiến thức sức khỏe để bảo vệ bản thân và gia đình mình tốt hơn.

About An An 104 Articles
Có nhiều năm tìm hiểu, nghiên cứu và chia sẻ thông tin hữu ích về các bệnh đường hô hấp như ho khan, ho gió, viêm phổi, viêm phế quản, hen suyễn, viêm họng.... Các thông tin cung cấp có nguồn gốc, kiểm chứng, nghiên cứu khoa học rõ ràng. Vì thế được đông đảo bạn đọc, người bệnh tin tưởng tham khảo; góp phần không nhỏ vào việc bảo vệ và nâng cao sức khỏe cho người dân.

Be the first to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published.


*